We zijn er zo aan gewend dat we er niet meer bij stilstaan: je pakt je telefoon en je bent verbonden. Glasvezel thuis, 4G of 5G onderweg. Maar valt de stroom langer uit, dan houdt dat na een paar uur op. Niet omdat jouw telefoon leeg is, maar omdat de zendmasten en de apparatuur verderop in het netwerk door hun noodstroom heen zijn.
Thuis kan ik met zonnepanelen en een thuisaccu mijn eigen router en glasvezelkastje gewoon laten draaien. Alleen heb je daar weinig aan als de rest van de keten stilvalt. Weerbaarheid zit dus niet in één apparaat, maar in lagen.
Het PACE-plan: vier lagen, van gewoon naar nood
Hulpdiensten en defensie werken met een eenvoudig principe: PACE. Voor communicatie heb je vier niveaus:
- Primary: wat je normaal gebruikt.
- Alternate: een volwaardig alternatief als dat wegvalt.
- Contingency: een beperkter, maar onafhankelijk middel.
- Emergency: de laatste redmiddelen, als echt alles stilvalt.
Zo heb ik het voor ons huishouden ingericht. Inclusief het gat dat er nog in zit.
P – Glasvezel en mobiel: prima, tot de stroom wegblijft
Dit is gewoon ons dagelijkse internet. Snel, betrouwbaar, en dankzij de eigen opwek en accu blijft het thuis ook bij een korte stroomstoring in de lucht.
Maar eerlijk is eerlijk: deze laag is zo sterk als de zwakste schakel. En die zwakste schakel staat niet bij mij thuis, maar in een wijkcentrale of een zendmast ergens verderop. Daar heb ik geen enkele invloed op.
A – Satellietinternet: het gat dat ik bewust laat zitten
De voor de hand liggende tweede laag is internet via de satelliet. En dan kom je vrijwel automatisch uit bij Starlink: snel, overal beschikbaar en met eigen zonnestroom prima te voeden.
Toch staat hier geen Starlink-schotel. Ik probeer juist weg te komen bij Big Tech. Mijn noodverbinding afhankelijk maken van een bedrijf van Elon Musk voelt als het verkeerde antwoord op de vraag waar weerbaarheid over gaat. Wie weerbaar wil zijn, legt zijn reservelijn niet in handen van één techmiljardair.
Dus heb ik gezocht naar Europese alternatieven. Dat valt tegen:
- Eutelsat OneWeb is het enige werkende Europese netwerk van lage-baan-satellieten, maar is gericht op overheden en bedrijven. Als particulier kun je er geen abonnement op nemen.
- IRIS², het eigen satellietnetwerk van de EU, is net de bouwfase in gegaan. De eerste lanceringen staan gepland voor 2029, en het is in de eerste plaats bedoeld voor overheden en hulpdiensten (Europese Commissie).
- Eutelsat Konnect levert satellietinternet via een geostationaire satelliet in een aantal Europese landen, maar ik heb nog geen aanbieder gevonden die het in Nederland aan consumenten verkoopt.
- En het alternatief van Amazon ruilt de ene techgigant in voor de andere.
Voorlopig blijft deze laag dus leeg. Liever een eerlijk gat dan een Amerikaanse pleister. Europa bouwt aan een eigen netwerk voor weerbaarheid; ik hoop dat die lijn ooit wordt doorgetrokken naar burgers.
C – MeshCore: ons eigen mini-netwerk via LoRa
Dit is de laag waar ik het meest enthousiast over ben. LoRa is een radiotechniek die met heel weinig stroom korte berichten over kilometers afstand kan versturen. Op de 868 MHz-band mag dat in Europa zonder vergunning. Je hebt geen internet nodig, geen mobiel netwerk en geen provider. Alleen kleine radio’s die elkaars berichten doorgeven.
Mijn opstelling:
- Een repeater in de antennemast: een SenseCAP Solar Node P1-Pro met eigen zonnepaneel en accu. Hij hangt hoog, staat los van het stroomnet en geeft berichten door aan andere radio’s in de omgeving.
- Twee companions: een Wio Tracker L1 Pro en een SenseCAP T1000-E. Die koppel je via Bluetooth aan je telefoon, en daarmee stuur je berichten. Ook als er nergens meer bereik is.
Ik heb ze vanaf Linux naar MeshCore geflasht, niet naar het bekendere Meshtastic. De belangrijkste reden: hier in de omgeving van Hulst, Sint-Jansteen en Graauw draait het netwerk op MeshCore. Een mesh is zo sterk als het aantal radio’s in de buurt, dus je kiest wat je buren gebruiken.
Maar MeshCore heeft ook technisch een paar sterke punten:
- Alleen vaste repeaters geven berichten door. Je telefoon-radio (de companion) doet dat niet. Dat houdt het netwerk rustig en voorspelbaar.
- Eerst zoeken, dan rechtstreeks. Het eerste bericht zoekt een route door het netwerk; daarna gaan berichten langs die vaste route, in plaats van steeds het hele netwerk te overspoelen.
- Veel meer tussenstappen. Een bericht kan via tientallen repeaters reizen, waardoor je een hele regio aan elkaar kunt knopen.
Eerlijkheid hoort erbij: de firmware van MeshCore is open source, maar niet alles. Sommige apps en onderdelen zijn gesloten. Voor mij is dat een aandachtspunt, geen breekpunt. Belangrijker is dat het netwerk zelf van niemand is: het bestaat uit de radio’s van gewone mensen.
De beperkingen? Alleen tekst, geen spraak of internet. En het werkt pas echt als er genoeg repeaters in de buurt hangen.
E – Afspraken op papier en gewoon je benen
De laatste laag is geen apparaat. Als alles faalt, heb je vooral iets aan afspraken die je vooraf hebt gemaakt.
- Een communicatiekaart op papier: belangrijke telefoonnummers, de MeshCore-contacten en de frequentie van de calamiteitenzender. Op papier, want je telefoon kan leeg of kapot zijn.
- Een vast verzamelpunt: waar zoeken we elkaar als we elkaar niet kunnen bereiken?
- Vaste momenten: spreek af wanneer je de radio aanzet en je berichten checkt, bijvoorbeeld elk heel uur. Dan hoef je niet continu stroom te verbruiken.
- Buren en benen: soms is even langsfietsen nog altijd het snelst.
En ontvangen: de noodradio
Communicatie gaat niet alleen over zenden. Bij een grote storing wil je vooral weten wát er aan de hand is. Daarvoor is de regionale omroep de calamiteitenzender. Voor ons is dat Omroep Zeeland. Een radio op batterijen of met een slinger hoort in elk noodpakket, en vergeet de autoradio niet. Op denkvooruit.nl vind je de frequentie voor jouw regio. Schrijf hem op.
Weerbaarheid is samen
Weerbaarheid is geen paranoia; het is praktisch. En bij noodcommunicatie is het bovendien iets wat je niet alleen kunt. Een MeshCore-netwerk wordt sterker met elke repeater die erbij komt.
Woon je in Zeeuws-Vlaanderen en heb je een plekje hoog op je dak of in een mast? Hang er ook een op. Hoe meer radio’s, hoe kleiner de kans dat we straks allemaal in stilte zitten.
Meer over weerbaarheid lees je in mijn weerbaarheidsplan voor Type 1 Diabetes.
— Pieter